คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 990/2500

แม้โจทก์จะประมูลทำการจับช้างได้ตามที่เจ้าพนักงานเจ้าหน้าที่ประมูล และได้ชำระเงินค่าประมูลแล้ว โจทก์ก็ต้องรอให้ได้รับใบอนุญาตให้จับช้างได้จากจำเลย ซึ่งเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดอันเป็นเจ้าหน้าที่เสียก่อนจึงจะลงมือตั้งคอกจับช้างได้ถ้าตราบใดยังไม่ได้รับใบอนุญาตไปทำการจับช้าง ต้องถือว่าจับช้างโดยไม่ได้รับอนุญาต ช้างนั้นต้องตกเป็นของหลวง

โจทก์ฟ้องว่าจำเลยที่ ๑ มีอำนาจหน้าที่อนุญาตให้ตั้งคอกจับช้างป่า จำเลยที่ ๒ ซึ่งเป็นผู้ว่าราชการจังหวัด มีอำนาจหน้าที่ดำเนินและอำนวยการตั้งคอกจับช้างป่าในเขตจังหวัดชุมพร ด้วยความเห็นชอบของจำเลยที่ ๑ ในพ.ศ.๒๔๙๕ จำเลยที่ ๒ ได้ประกาศให้มีการ ตั้งคอกจับช้างป่าโดยวิธีประมูลประจำปี ๒๔๙๖ ในท้องที่ตำบลท่าข้าม อำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร มีจำนวน ๑๕ เชือก โจทก์ประมูลการตั้งคอกได้ และชำระเงินแล้ว ต่อมาประมาณ ๒ เดือน โจทก์ตั้งคอกโดยประเพณี ช้างเข้าคอกโจทก์ ๆ จับได้ ๘ เชือก ราคา ๔๐,๗๐๐ บาท ทั้งนี้โดยประเพณีว่าผู้ใดประมูลการตั้งคอกได้และชำระเงินแล้ว ย่อมลงมือทำคอกได้ และลงมือจับช้างได้ทันที ไม่ต้องรอรับอนุญาตและทางจังหวัดต้องจัดการออกใบอนุญาตใน ๑ เดือน แต่จำเลยสมคบกันไม่ทำตามแบบแผนประเพณีไม่ออกใบอนุญาตในกำหนดจนเป็นเหตให้โจทก์ถูกพนักงานอำเภอจับโดยสำคัญผิดว่าโจทก์ทำการจับช้างโดยมิได้รับอนุญาต เมื่อโจทก์จับช้างได้แล้วจำเลยกลับไม่ออกใบอนุญาตให้ช้าง ๘ เชือก เป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์และไม่ยอมรับชำระค่าภาคหลวงของช้างที่จับได้ แต่กลับจะให้โจทก์มอบข้างที่จับได้แก่จำเลย โจทก์จึงมาฟ้องให้ศาลบังคับให้จำเลยออกใบอนุญาตจับข้างให้โจทก์ ให้จำเลยรับเงินค่าภาคหลวงและไม่ให้จำเลยเกี่ยวข้องกับช้างที่โจทก์จับได้ จำเลยให้การว่าโจทก์ประมูลตั้งคลกจับช้างได้และได้ชำระเงินค่าประมูลแล้วจริง แต่จำเลยมิได้อนุญาตให้โจทก์ทำการจับช้าง โจทก์ไปจัดการตั้งการออกจับช้างก่อนอนุญาต ไม่มีประเพณีที่จะจับก่อนอนุญาตได้ ฉะนั้นช้างที่จับได้จึงเป็นของแผ่นดิน ศาลขั้นต้นพิพากษาให้ยกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฏีกา ศาลฏีการตัดสินว่าเมื่อโจทก์ไม่ได้รับอนุญาตให้ทำการจับช้างป่าได้ตาม พ.ร.บ.สำหรับรักษาช้างป่า พ.ศง๒๕๖๙ ม.๖ จะบังคับให้จำเลยรับค่าธรรมเนียมใบอนุญาตและค่าภาคหลวงไม่ได้และจะให้ช้างเป็นสิทธิแก่โจทก์ตามคำขอก็ไม่ได้ เพราะโจทก์เป็นฝ่ายผิดกฎหมายโดยจับช้างไม่ได้รับอนุญาต ช้างต้องตกเป็นของหลวง พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์. ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 990/2500 นายชุ่ม ช่วยชูหมู โจทก์ กระทรวงมหาดไทย โดยหลวงสุนาวินวิวัฒน์ ที่ 1 กับพวก จำเลย