คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2847/2522

การที่เจ้าหนี้ผู้ทรงเช็ค (โจทก์ ) เป็นแต่เพียงนำเช็คที่จำเลยลูกหนี้เป็นผู้สั่งจ่ายไปเข้าบัญชีของตนที่ธนาคาร ก.ก่อนเช็คถึงกำหนด 1 วัน ซึ่งเจ้าหนี้ผู้ทรงเช็คมีสิทธิที่จะทำเช่นนั้นได้ ทั้งนี้ เพื่อให้ธนาคารดังกล่าวเรียกเก็บเงินจากธนาคารเจ้าของเช็คเมื่อเช็คถึงกำหนดชำระตามวิธีการของธนาคารนั่นเอง เมื่อธนาคาร ก.ด่วนเรียกเก็บเงินไปยังธนาคารเจ้าของเช็ค และธนาคารเจ้าของเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินอ้างว่าเงินในบัญชีจำเลยลูกหนี้ไม่พอจ่ายในวันเดียวกันนั้นเองนั้นเป็นเรื่องการปฏิบัติงานในระหว่างธนาคารกับธนาคารจะถือว่าผู้ทรงเช็คใช้สิทธิไล่เบี้ยลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายก่อนเช็คถึงกำหนดหาได้ไม่ เมื่อธนาคารได้ ปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็ค ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายจึงต้องรับผิดชำระเงินตามเช็คนั้น ทั้งเจ้าหนี้ผู้ทรงเช็คได้ทวงถามให้ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายชำระเงินตามเช็คหลายครั้งแล้ว ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายก็แจ้งว่าไม่มีเงินชำระ ดังนี้ เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์จึงมีสิทธิขอรับชำระหนี้ตามเช็ครายนี้ได้

คดีนี้บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์ยื่นคำร้องขอรับชำระหนี้ตามเช็คและดอกเบี้ยเป็นเงิน ๑๑๗,๑๓๙ บาท ต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์พิจารณาแล้ว เสนอความเห็นต่อศาลแพ่งว่า ห้างหุ้นส่วนจำกัดดอนเมืองการค้าไม้เป็นลูกค้าของบริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้ได้ทำหนังสือฉบับลงวันที่ ๑๙ เมษายน ๒๕๑๙ เสนอขายลดเช็คของนายอุงเจ็งลูกหนี้ ๑ ฉบับ คือเช็คธนาคารไทยพัฒนา จำกัด สาขาวัดดึก หมายเลข ๐๑๖๔๙๘ ลงวันที่ ๒๒ มิถุนายน ๒๕๑๙ จำนวนเงิน ๙๙,๘๐๐ บาท แก่บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้ และห้างหุ้นส่วนจำกัดดอนเมืองค้าไม้ได้สลักหลังเช็คเป็นการค้ำประกันไว้ บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้รับซื้อลดเช็คฉบับดังกล่าวไว้และได้จ่ายเงินตามเช็คให้แก่ผู้ขายลดเช็คโดยหักค่าธรรมเนียมไว้ร้อยละ ๑๕ ของจำนวนเงินตามเช็คตามระเบียบ บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้จึงเป็นผู้ทรงเช็คฉบับดังกล่าวโดยชอบ เจ้าหนี้ได้นำเช็คเข้าบัญชีวันที่ ๒๑ มิถุนายน ๒๕๑๙ แต่เช็คลงวันที่ ๒๒ มิถุนายน ๒๕๑๙ เป็นการนำเช็คเข้าบัญชีก่อนวันถึงกำหนดชำระ แม้ว่าธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินโดยอ้างเหตุผลว่าเงินในบัญชีไม่พอจ่ายก็ตาม เมื่อผู้ทรงเช็คนำยื่นเช็คเพื่อเรียกเก็บเงินก่อนวันถึงกำหนดชำระ ผู้ทรงเช็คจะใช้สิทธิไล่เบี้ยแก่ผู้สั่งจ่ายและบุคคลอื่นซึ่งต้องรับผิดตามตั๋วเงินไม่ได้ เช็คเป็นตั๋วเงินชนิดไม่จำเป็นต้องให้ผู้ใดรับรองและเมื่อลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายเช็คฉบับดังกล่าวมิได้ตกเป็นคนล้มละลายในขณะนั้น เจ้าหนี้จึงไม่มีเหตุโดยชอยด้วยกฎหมายที่จะใช้สิทธิไล่เบี้ยได้ก่อนเช็คถึงกำหนดชำระเมื่อเจ้าหนี้ได้เรียกเก็บเงินตามเช็คก่อนวันถึงกำหนดชำระและไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะไล่เบี้ยลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายก่อนเช็คถึงกำหนดชำระได้ เจ้าหนี้จึงไม่มีสิทธิไล่เบี้ยเอาแก่ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายเช็ค ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชำระเงินตามเช็ค หนี้รายนี้ไม่มีมูลตามกฎหมายที่จะเรียกร้องให้ชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิยื่นคำขอรับชำระหนี้ตามมาตรา ๙๕ แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช ๒๔๘๓ จึงเห็นควรยกคำขอรับชำระหนี้บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้ตามมาตรา ๑๐๗ (๑) แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช ๒๔๘๓ เสียทั้งสิ้น ศาลแพ่งมีคำสั่งว่า ยกคำขอรับชำระหนี้ตามความเห็นของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เจ้าหนี้ผู้ขอรับชำระหนี้อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ อนุญาตให้ผู้ขอรับชำระหนี้ได้รับชำระหนี้ตามเช็คหมาย จ.๒ เป็นเงิน ๙๙,๘๐๐ จากกองทรัพย์สินของลูกหนี้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๓๐ (๘) เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีความเห็นว่า บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้เป็นผู้ทรงเช็ครายนี้โดยชอยนั้นเป็นการถูกต้องแล้ว แต่ที่เจ้าพนักงานพิทักษ์มีความเห็นว่าเมื่อเจ้าหนี้ผู้ทรงเช็คได้เรียกเก็บเงินตามเช็คก่อนวันถึงกำหนดชำระและไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะไล่เบี้ยลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายก่อนเช็คถึงกำหนดชำระได้ เจ้าหนี้จึงไม่มีสิทธิไล่เบี้ยเอาแก่ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชำระเงินตามเช็ค หนี้ตามเช็ครายนี้จึงไม่มีมูลตามกฎหมายที่จะเรียกร้องให้ชำระหนี้ได้นั้น เป็นความเห็นที่คลาดเคลี่อนอยู่ เพราะตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏดังกล่าวข้างต้น เจ้าหนี้ผู้ทรงเช็คแต่เพียงนำเช็ครายนี้ไปเข้าบัญชีของตนที่ธนาคารกสิกรไทย จำกัด สาขาถนนเสือป่า ก่อนเช็คถึงกำหนด ๑ วัน ซึ่งเจ้าหนี้ผู้ทรงเช็คมีสิทธิที่จะทำเช่นนั้นได้ทั้งนี้เพื่อให้ธนาคารดังกล่าวเรียกเก็บเงิน จากธนาคารไทยพัฒนา จำกัด สาขาวัดดึก เมื่อเช็คถึงกำหนดชำระตามวิธีการของธนาคารนั่นเอง การที่ธนาคารกสิกรไทย จำกัด สาขาถนนเสือป่า ด่วนเรียกเก็บเงินไปยังธนาคารไทยพัฒนา จำกัด สาขาวัดดึก และธนาคารไทยพัฒนาจำกัด สาขาวัดดึก ปฏิเสธการจ่ายเงินอ้างว่าเงินในบัญชีจำเลยลูกหนี้ไม่พอจ่ายในวันเดียวกันนั้นเองเป็นเรื่องการปฏิบัติงานในระหว่างธนาคารกับธนาคาร จะถือว่าผู้ทรงเช็คใช้สิทธิไล่เบี้ยลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายก่อนเช็คถึงกำหนดดังความเห็นของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์หาได้ไม่ เมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าธนาคารได้ปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็ค ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายจึงต้องรับผิดชำระเงินตามเช็คนั้นทั้งเจ้าหนี้ผู้ทรงเช็คได้ทวงถามให้ลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายชำระเงินตามเช็คหลายครั้งแล้วลูกหนี้ผู้สั่งจ่ายก็แจ้งว่าไม่มีเงินชำระ ดังนี้ บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์จึงมีสิทธิขอรับชำระหนี้ตามเช็ครายนี้ได้ พิพากษายืน. ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2847/2522 บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด โจทก์ บริษัทภัทรธนกิจ จำกัด ผู้ขอรับชำระหนี้ นายอุงเจ็ง แซ่ลี้ จำเลย