⚖️ LawAraiค้นกฎหมาย · ค้นฎีกา · ✨ ผู้ช่วยร่าง
หน้าแรกสารบัญกฎหมายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง › มาตรา 88

มาตรา 88 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

ภาค ๑ บททั่วไป · ลักษณะ ๕ พยานหลักฐาน
มาตรา ๘๘ เมื่อคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงที่จะอ้างอิงเอกสารฉบับใดหรือคำเบิกความของพยานคนใด หรือมีความจำนงที่จะให้ศาลตรวจบุคคล วัตถุ สถานที่ หรืออ้างอิงความเห็นของผู้เชี่ยวชาญที่ศาลตั้ง เพื่อเป็นพยานหลักฐานสนับสนุนข้ออ้าง หรือข้อเถียงของตน ให้คู่ความฝ่ายนั้นยื่นต่อศาลก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันซึ่งบัญชีระบุพยาน โดยแสดงเอกสารหรือสภาพของเอกสารที่จะอ้าง และรายชื่อ ที่อยู่ ของบุคคล วัตถุ หรือสถานที่ซึ่งคู่ความฝ่ายนั้นระบุอ้างเป็นพยาน หรือขอให้ศาลไปตรวจ หรือขอให้ตั้งผู้เชี่ยวชาญ แล้วแต่กรณี พร้อมทั้งสำเนาบัญชีระบุพยานดังกล่าวในจำนวนที่เพียงพอ เพื่อให้คู่ความฝ่ายอื่นมารับไปจากเจ้าพนักงานศาล ถ้าคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงจะยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติม ให้ยื่นคำแถลงขอระบุพยานเพิ่มเติมต่อศาลพร้อมกับบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมและสำเนาบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมดังกล่าวได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันสืบพยาน เมื่อระยะเวลาที่กำหนดให้ยื่นบัญชีพยานตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง แล้วแต่กรณี ได้สิ้นสุดลงแล้ว ถ้าคู่ความฝ่ายใดซึ่งได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้ว มีเหตุอันสมควรแสดงได้ว่า ตนไม่สามารถทราบได้ว่าต้องนำพยานหลักฐานบางอย่างมาสืบเพื่อประโยชน์ของตน หรือไม่ทราบว่าพยานหลักฐานบางอย่างได้มีอยู่ หรือมีเหตุอันสมควรอื่นใด หรือถ้าคู่ความฝ่ายใดซึ่งมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานแสดงให้เป็นที่พอใจแก่ศาลได้ว่า มีเหตุอันสมควรที่ไม่สามารถยื่นบัญชีระบุพยานตามกำหนดเวลาดังกล่าวได้ คู่ความฝ่ายนั้นอาจยื่นคำร้องขออนุญาตอ้างพยานหลักฐานเช่นว่านั้นต่อศาลพร้อมกับบัญชีระบุพยานและสำเนาบัญชีระบุพยานดังกล่าวไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนพิพากษาคดี และถ้าศาลเห็นว่า เพื่อให้การวินิจฉัยชี้ขาดข้อสำคัญแห่งประเด็นเป็นไปโดยเที่ยงธรรม จำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานเช่นว่านั้น ก็ให้ศาลอนุญาตตามคำร้อง

สรุปมาตรา 88 แบบเข้าใจง่าย 🤖 อธิบายโดย AI

มาตรานี้กำหนดกำหนดเวลายื่นบัญชีระบุพยาน โดยคู่ความที่ประสงค์จะอ้างเอกสาร คำเบิกความพยาน ขอให้ศาลตรวจบุคคล วัตถุ สถานที่ หรืออ้างความเห็นผู้เชี่ยวชาญที่ศาลตั้ง ต้องยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน พร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอให้คู่ความฝ่ายอื่นรับไป ถ้าจะยื่นเพิ่มเติมให้ยื่นคำแถลงพร้อมบัญชีเพิ่มเติมได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันสืบพยาน และเมื่อพ้นกำหนดแล้ว หากมีเหตุอันสมควรแสดงได้ว่าไม่อาจทราบหรือไม่อาจยื่นได้ตามกำหนด คู่ความอาจยื่นคำร้องขออนุญาตอ้างพยานหลักฐานนั้นได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนพิพากษาคดี ซึ่งศาลจะอนุญาตหากเห็นว่าจำเป็นเพื่อให้การวินิจฉัยชี้ขาดข้อสำคัญแห่งประเด็นเป็นไปโดยเที่ยงธรรม

📎 ที่มาตัวบท (ทางการ): สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ↗

💬 ถาม AI เกี่ยวกับมาตรา 88 หรือเล่าเหตุการณ์ของคุณ

📌 คำพิพากษาศาลฎีกาที่อ้างถึงมาตรา 88

พบ 390 คดีที่อ้างถึงมาตรานี้ (พ.ศ. 2479–2567) — แสดงคำพิพากษาที่มีคำวินิจฉัยครบถ้วนที่สุด (ย่อโดย AI ยังไม่ได้ตรวจทานโดยนักกฎหมาย)

ฎีกาที่ 65/2489 🤖 ย่อโดย AI* จำเลยที่ไม่ได้อุทธรณ์ในประเด็นที่ศาลชั้นต้นชี้ขาดให้ตนแพ้ แต่ได้กล่าวในคำแก้อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ต้องยกขึ้นพิจารณาโดยไม่ถือว่าประเด็นนั้นยุตติแล้ว * การสืบพยานบุคคลเพื…ฎีกาที่ 7362/2544 🤖 ย่อโดย AIการแก้ไขเพิ่มเติมคำฟ้องที่ขอเพิ่มการเรียกร้องค่าเสียหายที่เป็นตัวเงิน หากไม่ได้ที่ดินตามฟ้องเดิม ไม่ใช่การแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยหรือข้อผิดหลงเล็กน้อย และไม่ใช่การแก้ไขใน…ฎีกาที่ 2916/2525 🤖 ย่อโดย AI* การที่จำเลยมอบอำนาจให้บุคคลอื่นมาชี้แจงและต่อสู้คดีแทน ถือเป็นการแก้ไขข้อบกพร่องเรื่องอำนาจของผู้ยื่นคำให้การได้ เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม * การซักถามพยานในศาลแ…ฎีกาที่ 2076/2542 🤖 ย่อโดย AIการนำสืบพยานหลักฐานต้องเกี่ยวข้องกับข้อต่อสู้ของจำเลยแต่ละคนโดยตรง หากพยานหลักฐานที่ขอสืบเป็นของจำเลยคนหนึ่งโดยเฉพาะและไม่เกี่ยวข้องกับจำเลยอีกคนหนึ่ง จะไม่อนุญาตให้นำมาส…ฎีกาที่ 536/2536 🤖 ย่อโดย AI- การที่จำเลยแสดงความประสงค์ว่าจะถือเอาคำให้การส่วนหนึ่งเป็นการโต้แย้งคำสั่งศาลล่วงหน้าก่อนศาลมีคำสั่งนั้น ไม่ถือเป็นการโต้แย้งคำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลที่อนุญาตให้โจทก์…ฎีกาที่ 986/2541 🤖 ย่อโดย AIการที่คู่ความระบุชื่อผู้เชี่ยวชาญในบัญชีระบุพยานและศาลมีหมายเรียกผู้เชี่ยวชาญดังกล่าว ถือว่าศาลได้แต่งตั้งผู้เชี่ยวชาญตามกฎหมายแล้ว โดยไม่ต้องมีคำสั่งแต่งตั้งซ้ำ และการแต…ฎีกาที่ 892/2486 🤖 ย่อโดย AI* สัญญาค้ำประกันไม่จำเป็นต้องมีพยานหรือผู้เขียน และไม่จำเป็นต้องระบุสถานที่ทำสัญญา * การที่เจ้าหนี้ผ่อนผันการชำระหนี้ให้ลูกหนี้ หรือให้หาผู้ค้ำประกันรายใหม่ ไม่ทำให้ผ…ฎีกาที่ 2155/2540 🤖 ย่อโดย AIปัญหาเรื่องเขตอำนาจศาลเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนที่จำเลยยกขึ้นอ้างในชั้นฎีกาได้ แม้ไม่ได้ยกขึ้นว่ากล่าวในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ มูลคดีที่ทำให้ศาลม…

ดูคำพิพากษาทั้งหมด 390 คดีที่อ้างมาตรา 88 →

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับมาตรา 88

ต้องยื่นบัญชีระบุพยานเมื่อใด

ก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน ตามที่ตัวบทกำหนด

ยื่นบัญชีพยานเพิ่มเติมได้หรือไม่

ได้ โดยยื่นคำแถลงขอระบุพยานเพิ่มเติมพร้อมบัญชีและสำเนาได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันสืบพยาน

ลืมยื่นบัญชีพยานแล้วยังมีทางแก้ไหม

ตัวบทให้ยื่นคำร้องขออนุญาตอ้างพยานหลักฐานได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนพิพากษาคดี ถ้าแสดงเหตุอันสมควรให้เป็นที่พอใจแก่ศาล และศาลเห็นว่าจำเป็นเพื่อความเที่ยงธรรมในการวินิจฉัยข้อสำคัญแห่งประเด็น

มาตราใกล้เคียง

มาตรา 84มาตรา 85มาตรา 86มาตรา 87มาตรา 89มาตรา 90มาตรา 91มาตรา 92

↑ ดูประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งทั้งหมด

🗓️ ปรับปรุงข้อมูลตัวบทล่าสุด: 2026-07-26

⚠️ ข้อมูลเพื่อการศึกษาเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดปรึกษาทนายความก่อนตัดสินใจทางกฎหมายทุกครั้ง