มาตรานี้กำหนดหลักเกณฑ์การชำระหนี้ตอบแทน เมื่อการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย โดยพิจารณาว่าความพ้นวิสัยนั้นเกิดจากความผิดของฝ่ายใดหรือไม่ หากไม่มีฝ่ายใดผิด ลูกหนี้จะไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้ตอบแทน แต่ถ้าเจ้าหนี้เป็นฝ่ายผิด ลูกหนี้ยังคงมีสิทธิได้รับชำระหนี้ตอบแทน แต่ต้องหักประโยชน์ที่ได้รับจากการปลดหนี้หรือสิ่งที่ควรจะได้ออกไป
📎 ที่มาตัวบท (ทางการ): สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ↗
💬 ถาม AI เกี่ยวกับมาตรา 372 หรือเล่าเหตุการณ์ของคุณพบ 40 คดีที่อ้างถึงมาตรานี้ (พ.ศ. 2488–2567) — แสดงคำพิพากษาที่มีคำวินิจฉัยครบถ้วนที่สุด (ย่อโดย AI ยังไม่ได้ตรวจทานโดยนักกฎหมาย)
ฎีกาที่ 960/2509 🤖 ย่อโดย AI- การที่ศาลรับคำให้การของจำเลยโดยไม่ไต่สวนหรือให้โอกาสคู่ความคัดค้าน หากไม่ทำให้คู่ความฝ่ายใดเสียหายในผลของคดี ก็ไม่เป็นเหตุให้ฎีกาได้ - ข้อโต้แย้งที่มิได้ยกขึ้นว่ากล่าวใ…ฎีกาที่ 36/2521 🤖 ย่อโดย AI* สัญญาเช่าช่วงเหมืองแร่ไม่ตกเป็นโมฆะและพ้นวิสัย แม้จะมีการห้ามรับช่วงทำเหมืองตามกฎหมาย แต่สามารถขออนุญาตจากรัฐมนตรีได้ * ผู้เป็นหุ้นส่วนผู้ทำสัญญาให้เช่าช่วงทำเหมือง…ฎีกาที่ 982/2513 🤖 ย่อโดย AI- ศาลฎีกาจะไม่วินิจฉัยประเด็นที่มิได้ว่ากล่าวกันไว้ในชั้นอุทธรณ์. - สัญญาเช่าที่กำหนดให้ผู้เช่าต้องจัดการให้ผู้เช่าเดิมออกไปจากสถานที่เช่าให้เสร็จภายในกำหนดเวลา หากผู้เช่…ฎีกาที่ 1576/2525 🤖 ย่อโดย AI1. สัญญาเช่าซื้อที่คู่สัญญาได้ตกลงกันโดยสมัครใจ แม้จะเปลี่ยนเจตนาเดิมจากวัตถุประสงค์อื่น ก็ไม่ถือเป็นนิติกรรมอำพราง 2. เมื่อรถยนต์ที่เช่าซื้อสูญหาย สัญญาเช่าซื้อย่อมระงับ…ฎีกาที่ 10514-10515/2558 🤖 ย่อโดย AI1. ผู้ถูกฟ้องคดีมีสิทธิร้องขอให้ศาลหมายเรียกบุคคลภายนอกเข้ามาในคดีเพื่อการใช้สิทธิไล่เบี้ยหรือเพื่อใช้ค่าทดแทนได้ แม้จะขาดนัดยื่นคำให้การก็ตาม 2. การกำหนดวัตถุประสงค์ขอ…ฎีกาที่ 1749/2492 🤖 ย่อโดย AIสัญญาจ้างที่ทำขึ้นเกี่ยวกับทรัพย์สินที่ได้มาโดยการกระทำความผิดอาญา เป็นโมฆะ สัญญาดังกล่าวจึงเป็นอันระงับไป และผู้รับจ้างไม่มีสิทธิเรียกค่าจ้างได้ การที่จำเลยรับซื้อทรัพย…ฎีกาที่ 3566/2567 🤖 ย่อโดย AIสัญญาบริการที่ผลสำเร็จของงานขึ้นอยู่กับความพึงพอใจของผู้รับบริการ ถือเป็นสัญญาจ้างทำของด้วย และหากไม่มีข้อกำหนดเรื่องสินจ้างให้นำมาตรา 602 ป.พ.พ. มาปรับใช้ การชำระหนี้ตา…ฎีกาที่ 2215/2528 🤖 ย่อโดย AI- สัญญาซื้อขายที่ดินยังไม่ตกเป็นพ้นวิสัย แม้จะมีกฎหมายเวนคืนที่ดินบังคับใช้ แต่ยังไม่มีการสำรวจที่ดินที่แน่นอนและยังสามารถโอนกรรมสิทธิ์ได้เมื่อได้รับอนุญาตจากเจ้าหน้าที่ …ดูคำพิพากษาทั้งหมด 40 คดีที่อ้างมาตรา 372 →
ถ้าการชำระหนี้เป็นไปไม่ได้เพราะเหตุที่ไม่มีฝ่ายใดต้องรับผิดชอบ ลูกหนี้จะไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้ตอบแทน
ถ้าการชำระหนี้เป็นไปไม่ได้เพราะเจ้าหนี้เป็นฝ่ายผิด ลูกหนี้ยังคงมีสิทธิได้รับชำระหนี้ตอบแทน แต่ต้องนำสิ่งที่ลูกหนี้ได้รับจากการปลดหนี้ หรือสิ่งที่ควรจะได้จากการใช้ความสามารถของตน มาหักออกจากจำนวนหนี้ที่จะได้รับชำระตอบแทน
ในกรณีที่อีกฝ่ายหนึ่งผิดนัดไม่รับชำระหนี้ แล้วการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยโดยที่ฝ่ายที่ต้องชำระหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ จะใช้วิธีการเดียวกันกับการที่เจ้าหนี้เป็นฝ่ายผิด คือลูกหนี้ยังคงมีสิทธิได้รับชำระหนี้ตอบแทน แต่ต้องหักประโยชน์ที่ได้รับออกไป
↑ ดูประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ทั้งหมด
🗓️ ปรับปรุงข้อมูลตัวบทล่าสุด: 2026-07-26