คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1118/2513

พระราชบัญญัติเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ. 2482 มาตรา 60 ซึ่งบัญญัติว่า ผู้มีหน้าที่ในการเลือกตั้งหรือเจ้าพนักงานผู้ใดมีหน้าที่จัดการอย่างใด ๆ ในการเลือกตั้งตามพระราชบัญญัตินี้ จงใจไม่ปฏิบัติการตามหน้าที่หรือกระทำการอันใดโดยเจตนาขัดขวางมิให้การเป็นไปตามกฎหมาย กฎข้อบังคับหรือคำสั่งของศาล อันเกี่ยวแก่การเลือกตั้งตามพระราชบัญญัตินี้มีความผิด ฯลฯ นั้นมุ่งประสงค์จะเอาโทษแก่ผู้มีหน้าที่ในการเลือกตั้งหรือเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่จัดการในการเลือกตั้ง ซึ่งจงใจไม่ปฏิบัติการตามหน้าที่หรือเจตนาขัดขวางมิให้เป็นไปตามกฎหมาย อันเป็นความเสียหายต่อแผ่นดินและบ้านเมือง เอกชนจึงไม่ถือว่าเป็นผู้เสียหายที่จะมีอำนาจเป็นโจทก์ฟ้องบุคคลผู้ปฏิบัติหน้าที่มิชอบตามบทบัญญัตินี้ได้

โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๑๐ ได้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล ตำบลหนองแค จังหวัดสระบุรี โจทก์เป็นผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งและเป็นผู้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลตำบลหนอกแค เครื่องหมายประจำตัวผู้สมัครหมายเลข ๕๑ จำเลยซึ่งขณะเกิดเหตุดำรงตำแหน่งนายอำเภอหนองแค และนายกเทศมนตรีตำบลหนองแค มีหน้าที่ดำเนินการเลือกตั้งให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล ซึ่งตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ. ๒๔๘๒ มาตรา ๒๙, ๓๐ กำหนดให้เทศบาลโดยอนุมัตินายอำเภอตั้งกรรมการตรวจคะแนน กรรมการสำรอง และพนักงานคะแนน แต่ห้ามมิให้ตั้งข้าราชการประจำการหรือพนักงานเทศบาลเป็นกรรมการในตำแหน่งดังกล่าว และตามมาตรา ๕๐, ๕๑ กำหนดให้กรรมการตรวจคะแนนเป็นผู้อ่านบัตรและนับคะแนนการเลือกตั้ง จำเลยซึ่งไม่มีอำนาจและหน้าที่ดังกล่าว ได้บังอาจแย่งหน้าที่ทำการเปิดบัตรเลขคะแนนและอ่านขานนับคะแนนเสียเองจนเสร็จการนั้นโดยจงใจฝ่าฝืนกฎหมาย และเจตนาที่จะไม่ให้กรรมการตรวจคะแนนได้ทำหน้าที่ให้เป็นไปตามกฎหมาย อันเป็นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ ขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ. ๒๔๘๒ มาตรา ๖๐, ๖๑ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ กับให้เพิกถอนสิทธิการเลือกตั้งของจำเลยมีกำหนด ๔ ปี ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าการกระทำของจำเลยตามที่กล่าวหา ถือไม่ได้ว่าเป็นการกระทำโดยทุจริตอันจะเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ และฟ้องขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ. ๒๔๘๒ โจทก์มิใช่ผู้เสียหาย พิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์เฉพาะข้อกล่าวหาตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ. ๒๔๘๒ มาตรา ๖๐ ว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกาขอให้ศาลประทับฟ้องไว้พิจารณาตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลตำบล พ.ศ. ๒๔๘๒ มาตรา ๖๐ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า มาตรา ๖๐ แห่งพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ. ๒๔๘๒ บัญญัติว่า "ผู้มีหน้าที่ในการเลือกตั้งหรือเจ้าพนักงานผู้ใดมีหน้าที่จัดการอย่างใด ๆ ในการเลือกตั้งตามพระราชบัญญัตินี้ จงใจไม่ปฏิบัติตามหน้าที่ หรือกระทำการอันใดโดยเจตนาขัดขวางมิให้การเป็นไปตามกฎหมาย กฎข้อบังคับหรือคำสั่งของศาลอันเกี่ยวแก่การเลือกตั้งตามพระราชบัญญัตินี้มีความผิด ฯลฯ" ตามที่มาตรา ๖๐ บัญญัติไว้เช่นนี้จะเห็นได้ว่าเป็นเรื่องมุ่งประสงค์จะเอาโทษแก่ผู้มีหน้าที่ในการเลือกตั้งหรือเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่จัดการในการเลือกตั้ง ซึ่งจงใจไม่ปฏิบัติการตามหน้าที่หรือเจตนาขัดขวางมิให้เป็นไปตามกฎหมาย ฯลฯ อันเป็นความเสียหายต่อแผ่นดินและบ้านเมือง ฉะนั้น โจทก์ซึ่งเป็นเอกชนจึงไม่ถือว่าเป็นผู้เสียหายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๘ (๒) อันจะมีอำนาจฟ้องให้ลงโทษบุคคลใดตามมาตรา ๖๐ นี้ได้ พิพากษายืน ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1118/2513 นายโสภณ พันธ์ดารา โจทก์ นายถวิล สถิรบุตร ล.