คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 295/2516

กฎมหาเถรสมาคมตราขึ้นโดยมหาเถรสมาคมอันประกอบด้วยสมเด็จพระสังฆราชเป็นประธานโดยตำแหน่ง โดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ.2505 เพื่อประโยชน์ในการจัดระเบียบการปกครองคณะสงฆ์ ตลอดจนวางหลักเกณฑ์และวิธีการแต่งตั้งผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส แต่กฎมหาเถรสมาคมไม่ใช่กฎหมาย เรื่องการแต่งตั้งเจ้าอาวาสหรือการพ้นจากหน้าที่เจ้าอาวาสไม่มีบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ จึงอาจวางเป็นระเบียบขึ้นไว้โดยกฎมหาเถรสมาคม เมื่อคดีมีประเด็นโต้เถียงกันย่อมเป็นปัญหาข้อเท็จจริงที่คู่ความจะต้องนำสืบว่ากฎมหาเถรสมาคมเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวมีอยู่อย่างไร

โจทก์ฟ้องว่า วัดโจทก์เป็นนิติบุคคล มีพระภิกษุสุนทร จันทเถโรเป็นเจ้าอาวาส นายประจวบ คงสมบูรณ์ เป็นไวยาวัจกร จำเลยกระทำละเมิดต่อโจทก์ ขอให้บังคับจำเลยใช้ค่าเสียหายและส่งมอบไม้กระดานคืน จำเลยต่อสู้ว่า พระภิกษุสวัสดิ์เป็นเจ้าอาวาสวัดโจทก์ พระภิกษุสุนทรไม่มีอำนาจฟ้องร้องหรือมอบอำนาจให้ผู้อื่นฟ้องร้องจำเลยมิได้ละเมิด ก่อนสืบพยาน จำเลยแถลงขออ้างส่งตราตั้งเจ้าอาวาสซึ่งพระสวัสดิ์สิรินทโร ได้รับแต่งตั้งจากเจ้าคณะจังหวัดสระบุรี หมาย ล.๑ และว่าปัจจุบันพระสวัสดิ์ยังเป็นพระภิกษุ กำลังศึกษาอยู่ที่วัดแก้วฟ้า ตำบลบางกรวยจังหวัดนนทบุรี การที่จำเลยเข้าไปขายของในวัดได้รับความยินยอมจากพระสวัสดิ์ซึ่งพระสวัสดิ์ยินดีมาเป็นพยาน ฝ่ายโจทก์แถลงว่าพระสุนทรจันทเถโร ได้รับแต่งตั้งจากเจ้าคณะตำบลหนองปลิงให้เป็นผู้รักษาการแทนพระสวัสดิ์ ตามหนังสือแต่งตั้งที่ ๑/๒๕๑๔ หมาย จ.๑ พระสุนทรรายงานเจ้าคณะอำเภอขอแต่งตั้งนายประจวบ คงสมบูรณ์ เป็นไวยาวัจกรตามเอกสารหมาย จ.๒ และ จ.๓ ขณะนี้ทางกรรมการวัดได้เสนอแต่งตั้งพระสุนทรต่อเจ้าคณะอำเภอเป็นเจ้าอาวาสวัดโจทก์แทนพระสวัสดิ์อยู่ใบตราตั้งพระสุนทรเป็นเจ้าอาวาสยังไม่มีเมื่อปี ๒๕๑๒ พระสวัสดิ์เป็นเจ้าอาวาสวัดโจทก์จริง แต่ได้ลาไปศึกษาที่อื่น จึงถือว่าพ้นจากหน้าที่การฟ้องคดีนี้ไม่ได้รับมอบอำนาจจากพระสวัสดิ์ และพระสุนทรก็ไม่ได้รับมอบหมายจากพระสวัสดิ์ให้จัดการเกี่ยวกับวัดแทนพระสวัสดิ์ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้ จึงให้งดสืบพยานโจทก์จำเลย ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า พระสวัสดิ์ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดโจทก์อยู่ก่อนแล้วไม่ได้ลาออกหรือย้ายไปอยู่วัดอื่น หากแต่ลาไปศึกษาที่วัดในจังหวัดนนทบุรี จะถือว่าวัดโจทก์ไม่มีเจ้าอาวาสไม่ได้พระสุนทรไม่ใช่ผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส ไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้พิจารณาพิพากษาใหม่ จำเลยฎีกา ข้อเท็จจริงรับฟังได้ตามคำแถลงของคู่ความว่า พระสวัสดิ์ สิรินทโรได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสวัดโจทก์อยู่ก่อนแล้วโดยถูกต้อง แต่ได้ออกจากวัดไปศึกษาอยู่ที่อื่น ส่วนปัญหาที่ว่าพระสวัสดิ์พ้นหน้าที่แล้วหรือไม่ และพระสุนทรได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสหรือผู้รักษาการแทนโดยชอบหรือไม่ คู่ความยังโต้เถียงกันอยู่ ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์วินิจฉัยปัญหานี้โดยถือกฎมหาเถรสมาคมเป็นหลัก กฎมหาเถรสมาคมตราขึ้นโดยมหาเถรสมาคมอันประกอบด้วยสมเด็จพระสังฆราชเป็นประธานโดยตำแหน่ง โดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ มาตรา ๑๒, ๑๘ เพื่อประโยชน์ในการจัดระเบียบการปกครองคณะสงฆ์ ตามมาตรา ๒๐ และวางหลักเกณฑ์และวิธีการแต่งตั้งผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสตามมาตรา ๓๙ วรรค ๒ ด้วยปัญหาเรื่องการแต่งตั้งเจ้าอาวาสหรือการพ้นจากหน้าที่เจ้าอาวาสซึ่งเป็นประเด็นโต้เถียงกันในคดีนี้ ไม่มีบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ จึงอาจวางเป็นระเบียบขึ้นไว้โดยกฎมหาเถรสมาคมตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๒๐ นั้น ศาลฎีกาเห็นว่า แม้กฎมหาเถรสมาคมจะตราขึ้นใช้บังคับโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ดังกล่าวแล้วก็ตาม แต่กฎมหาเถรสมาคมไม่ใช่กฎหมาย จึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริงที่คู่ความจะต้องนำสืบว่ากฎมหาเถรสมาคมเกี่ยวกับเรื่องนี้มีอยู่อย่างไร ประกอบกับข้อเท็จจริงที่จะแสดงว่าพระสวัสดิ์พ้นจากหน้าที่ และพระสุนทรได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสนั้นด้วย ศาลชั้นต้นงดสืบพยานโดยไม่ฟังข้อเท็จจริงในประเด็นที่กล่าวแล้วเสียก่อน จึงไม่ชอบด้วยทางพิจารณา ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่ชอบแล้ว พิพากษายืน ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 295/2516 วัดหนองสะเดา โดยนายประจวบ คงสมบูรณ์ ไวยาวัจกร ผู้รับมอบอำนาจจากพระภิกษุสุนทร จันทเถโร เจ้าอาวาส โจทก์ นายประเสริฐ ราวีศรี ที่ 1 นางหล่อ อ่อนคูณ ที่ 2 จำเลย