คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2901/2517

โจทก์กับ ต. เป็นหุ้นส่วน ตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด โจทก์เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิด ต. เป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อ ต. ตายห้างหุ้นส่วนจำกัดต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1055 (5) ประกอบด้วยมาตรา 1080 และจะต้องตั้งผู้ชำระบัญชี ในการนี้จำเลยซึ่งเป็นทายาทและผู้รับมรดกของ ต. จะต้องเข้ามาแทนที่ ต. เพื่อการชำระบัญชี ปรากฏว่าทรัพย์สินตลอดจนบัญชีและเอกสารต่าง ๆ ของห้างหุ้นส่วนอยู่ในมือจำเลยและโจทก์ขอร้องให้จำเลยมาร่วมกันชำระบัญชี และแบ่งคืนเงินทุนแล้วแต่จำเลยเพิกเฉยเสีย ดังนี้ ถือว่าจำเลยโต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้วโจทก์มีสิทธิฟ้องจำเลยขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำกัดได้ (อ้างฎีกาที่ 191/2501)

โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นภริยาของนายตินเกียวหรือตินเพียว แซ่พัว โดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน มีบุตรด้วยกัน ๒ คน คือนายพงษ์ศักดิ์และเด็กหญิงรัชนีวรรณผู้เยาว์ นายตินเกียวได้จดทะเบียนรับรองนายพงษ์ศักดิ์และเด็กหญิงรัชนีวรรณเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายแล้วจำเลยที่ ๑ เป็นภริยา และจำเลยที่ ๒ ถึงจำเลยที่ ๕ เป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของนายตินเกียว โจทก์และนายตินเกียวได้ตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดสุขุมวิทอาหารสำเร็จรูป นายตินเกียวเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ โจทก์เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดเมื่อนายตินเกียวถึงแก่กรรมจำเลยทั้งห้าเข้ายึดครอบครองทรัพย์สิน กิจการสมุดบัญชีและเอกสารต่าง ๆ ของห้างหุ้นส่วนดังกล่าวทั้งยังยักย้ายสินค้าของห้างหุ้นส่วน และเรียกเก็บหนี้สินมาเป็นประโยชน์ของจำเลยทั้งห้าและถอนเงินจากธนาคารมาใช้จ่ายส่วนตัวอีกด้วย โจทก์ในฐานะหุ้นส่วนได้ขอให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระบัญชีเพื่อเลิกห้างหุ้นส่วนและแบ่งคืนเงินทุน แต่จำเลยทั้งห้าเพิกเฉย นอกจากนี้จำเลยทั้งห้ายังเข้ายึดถือครอบครองทรัพย์มรดกอื่น ๆ ของนายตินเกียว โจทก์ขอให้จำเลยทั้งห้าแบ่งมรดกแก่ทายาทด้วยความเป็นธรรม แต่จำเลยทั้งห้าบิดพลิ้วเรื่อยมาจำต้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกรายนี้ ขอให้ศาลตั้งโจทก์เป็นผู้ชำระบัญชีห้างหุ้นส่วนจำกัดสุขุมวิทอาหารสำเร็จรูป และเป็นผู้จัดการมรดกของนายตินเกียว ศาลชั้นต้นตรวจฟ้องแล้ววินิจฉัยว่า การขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกก็ดี ให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีก็ดี เป็นคดีไม่มีข้อพิพาท จะต้องเริ่มคดีด้วยคำร้องขอ มิใช่คำฟ้อง การขอให้ศาลสั่งตั้งผู้จัดการมรดกกับขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีไม่เกี่ยวข้องกัน จะรวมมาในคำฟ้องเดียวกันมิได้ จึงมีคำสั่งไม่รับคำฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ขอให้รับฟ้องโจทก์ หรือสั่งให้โจทก์แยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า การขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดก เป็นคดีไม่มีข้อพิพาท และเริ่มคดีโดยยื่นคำร้องต่อศาล ส่วนการขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชี โจทก์บรรยายฟ้องว่าโจทก์ขอให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระบัญชีเพื่อเลิกห้างหุ้นส่วนและแบ่งคืนเงินทุนนั้น แต่จำเลยทั้งห้าเพิกเฉยเป็นการโต้แย้งสิทธิ และเป็นคดีมีข้อพิพาท จะนำคดีไม่มีข้อพิพาทมาเสนอต่อศาลรวมกับคดีมีข้อพิพาทไม่ได้ พิพากษาแก้คำพิพากษาศาลชั้นต้น เป็นว่า ให้รับคำฟ้องของโจทก์เฉพาะที่ขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีแล้วดำเนินการพิจารณาต่อไป นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำสั่งศาลชั้นต้น จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีเป็นคดีไม่มีข้อพิพาทขอให้พิพากษาไม่รับคำฟ้องของโจทก์ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อนายตินเกียวหรือตินเพียวซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิด และเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการตายห้างหุ้นส่วนจำกัดสุขุมวิทอาหารสำเร็จรูปก็ต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๐๕๕(๕) ประกอบด้วยมาตรา ๑๐๘๐ และจะต้องตั้งผู้ชำระบัญชีเพื่อชำระสะสางการงานของห้างหุ้นส่วนจำกัดให้เสร็จไปเพื่อจะได้ไปจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วนจำกัด ในการนี้จำเลยทั้งห้าซึ่งเป็นทายาทและผู้รับมรดกของนายตินเกียวจะต้องเข้ามาแทนที่นายตินเกียวเพื่อการชำระบัญชีแม้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๒๕๑ วรรค ๒ จะบัญญัติให้พนักงานอัยการหรือบุคคลอื่นผู้มีส่วนได้เสียในห้างหุ้นส่วนร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีให้ก็ตาม แต่จากคำบรรยายฟ้องของโจทก์ปรากฏว่าทรัพย์สินตลอดจนสมุดบัญชีและเอกสารต่าง ๆ ของห้างหุ้นส่วนอยู่ในมือของจำเลยทั้งห้าและโจทก์ขอร้องให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระบัญชีและแบ่งคืนเงินทุนกันแล้ว แต่จำเลยเพิกเฉยแสดงว่าจำเลยทั้งห้าโต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์มีสิทธิฟ้องจำเลยทั้งห้า ขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำกัดได้ ตามนัยแห่งคำพิพากษาฎีกาที่ ๑๙๑/๒๕๐๑ พิพากษายืน ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2901/2517 นางพนิดา หรือยุพิน สุมาลี ในฐานะส่วนตัวและในฐานะ มารดาผู้แทนโดยชอบธรรมของนายพงษ์ศักดิ์ สุมาลี และเด็กหญิงรัชนีวรรณ สุมาลี ผู้เยาว์ โจทก์ นางตุ้นตี้ แซ่พัว กับพวกรวม 5 คน จำเลย