คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6204/2550

แม้ ป.วิ.พ. มาตรา 311 วรรคหนึ่ง จะบัญญัติถึงการอายัดสิทธิเรียกร้องซึ่งระบุไว้ในมาตรา 310 ทวิ ว่า ให้อายัดได้โดยคำสั่งอายัดซึ่งศาลได้ออกให้ตามที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้องฝ่ายเดียว แต่ในวรรคสองของมาตรานี้ก็บัญญัติให้อำนาจแก่ศาลไว้ด้วยว่า เมื่อศาลเห็นสมควร ศาลอาจกำหนดไว้ในหมายบังคับคดีให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจอายัดสิทธิเรียกร้องนั้นก็ได้ ในกรณีเช่นว่านี้ให้ถือว่าคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นคำสั่งอายัดของศาล ศาลชั้นต้นออกหมายบังคับคดีระบุให้เจ้าพนักงานบังคับคดีจัดการยึดอายัดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ทรัพย์สินที่ให้จัดการอายัดตามหมายบังคับคดีฉบับดังกล่าว ย่อมหมายรวมถึงสิทธิเรียกร้องที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีต่อบุคคลภายนอก จึงเป็นกรณีที่ศาลชั้นต้นได้กำหนดไว้ในหมายบังคับคดีแล้วว่าให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจอายัดสิทธิเรียกร้องที่จำเลยที่ 1 มีต่อบุคคลภายนอกได้ คำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในกรณีเช่นนี้ย่อมเท่ากับเป็นคำสั่งอายัดของศาลโดยผลของมาตรา 311 วรรคสองดังกล่าว การที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งอายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยที่ 1 ไปถึงผู้คัดค้านจึงชอบด้วยกฎหมาย

คดีสืบเนื่องมาจากศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงิน 45,600 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี ของต้นเงิน 43,000 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ และให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 1,500 บาท แต่จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้ โจทก์จึงขอให้ศาลชั้นต้นออกหมายบังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีหนังสือถึงผู้คัดค้านแจ้งอายัดเงินค่าหุ้น เงินปันผล และเงินเฉลี่ยคืนประจำปี 2548 ที่จำเลยที่ 1 มีสิทธิจะได้รับจากผู้คัดค้านในฐานะสมาชิก โดยให้ผู้คัดค้านส่งเงินไปให้เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วัน นับแต่วันที่จำเลยที่ 1 มีสิทธิได้รับเงิน ต่อมาผู้คัดค้านโต้แย้งไม่ปฏิบัติตามคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีจึงขอให้ศาลชั้นต้นออกหมายเรียกผู้คัดค้านมาทำการไต่สวน ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า เหตุที่ผู้คัดค้านไม่ปฏิบัติตามคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดี เพราะเป็นการอายัดสิทธิเรียกร้องที่ยังไม่เกิดขึ้น ทั้งการอายัดทรัพย์สินของผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุคคลภายนอกต้องดำเนินการโดยร้องขอต่อศาลให้มีคำสั่งจึงจะชอบด้วยกฎหมาย เจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการโดยพลการเป็นการไม่ชอบ จำเลยที่ 1 มีหนี้ผูกพันอยู่กับผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านชอบที่จะนำเงินปันผลและเงินเฉลี่ยคืนมาหักชำระหนี้แก่ผู้คัดค้านได้ ส่วนเงินค่าหุ้นถือเป็นทุนเรือนหุ้นของผู้คัดค้าน เจ้าพนักงานบังคับคดีไม่มีอำนาจบังคับให้ผู้คัดค้านส่งเงินดังกล่าวแก่เจ้าพนักงานบังคับคดี ขอให้มีคำสั่งว่าคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ชอบด้วยกฎหมาย และเพิกถอนการอายัดสิทธิเรียกร้องที่จำเลยที่ 1 มีต่อผู้คัดค้านดังกล่าว ศาลชั้นต้นไต่สวนแล้ววินิจฉัยว่า คำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีชอบด้วยกฎหมาย จึงมีคำสั่งให้ผู้คัดค้านปฏิบัติตามคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดี หากผู้คัดค้านไม่ปฏิบัติตาม ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแถลงเพื่อดำเนินการตามกฎหมายต่อไป ผู้คัดค้านอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืน ผู้คัดค้านฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งอายัดเงินค่าหุ้น เงินปันผล และเงินเฉลี่ยคืนประจำปี 2548 ซึ่งจำเลยที่ 1 ในฐานะสมาชิกมีสิทธิจะได้รับจากผู้คัดค้าน โดยให้ผู้คัดค้านส่งเงินไปให้เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วัน นับแต่วันที่จำเลยที่ 1 มีสิทธิได้รับเงิน เพื่อบังคับชำระหนี้แก่โจทก์ตามคำพิพากษา แต่ผู้คัดค้านไม่ปฏิบัติตามคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านมีเพียงว่า คำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ผู้คัดค้านฎีกาว่า คำสั่งศาลชั้นต้นที่ตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีมิได้ระบุให้อำนาจพิเศษแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีที่จะอายัดสิทธิเรียกร้องที่จำเลยที่ 1 มีต่อบุคคลภายนอก เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือโจทก์จึงต้องยื่นคำร้องขอต่อศาลให้มีคำสั่งอายัดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 311 การที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งอายัดเสียเองโดยพลการ จึงเป็นการไม่ชอบนั้น เห็นว่า แม้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 311 วรรคหนึ่ง จะบัญญัติถึงการอายัดสิทธิเรียกร้องซึ่งระบุไว้ในมาตรา 310 ทวิ ว่า ให้อายัดได้โดยคำสั่งอายัดซึ่งศาลได้ออกให้ตามที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้องฝ่ายเดียว แต่ในวรรคสองของมาตรานี้ก็บัญญัติให้อำนาจแก่ศาลไว้ด้วยว่าเมื่อศาลเห็นสมควร ศาลอาจกำหนดไว้ในหมายบังคับคดีให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจอายัดสิทธิเรียกร้องนั้นก็ได้ ในกรณีเช่นว่านี้ให้ถือว่าคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นคำสั่งอายัดของศาล คดีนี้ศาลชั้นต้นออกหมายบังคับคดีฉบับลงวันที่ 14 มิถุนายน 2547 ระบุให้เจ้าพนักงานบังคับคดีจัดการยึดอายัดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ทรัพย์สินที่ให้จัดการอายัดตามหมายบังคับคดีฉบับดังกล่าวย่อมหมายรวมถึงสิทธิเรียกร้องที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีต่อบุคคลภายนอก จึงเป็นกรณีที่ศาลชั้นต้นได้กำหนดไว้ในหมายบังคับคดีแล้วว่าให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจอายัดสิทธิเรียกร้องที่จำเลยที่ 1 มีต่อบุคคลภายนอกได้ คำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในกรณีเช่นนี้ย่อมเท่ากับเป็นคำสั่งอายัดของศาลโดยผลของมาตรา 311 วรรคสองดังกล่าว การที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งอายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยที่ 1 ไปถึงผู้คัดค้านจึงชอบด้วยกฎหมาย กรณีไม่มีเหตุที่จะเพิกถอนคำสั่งอายัดของเจ้าพนักงานบังคับคดีดังที่ผู้คัดค้านยกขึ้นอ้างและขอมาในฎีกา ศาลอุทธรณ์ภาค 3 วินิจฉัยปัญหาข้อนี้ชอบแล้ว ฎีกาของผู้คัดค้านฟังไม่ขึ้น" พิพากษายืน. ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6204/2550 นางบำเริญ พรศรี โจทก์ สหกรณ์ออมทรัพย์ครูชัยภูมิ จำกัด ผู้คัดค้าน นางเสาวลักษณ์ แก้งคำหรือสาริพันธ์ กับพวก จำเลย